Özel Jet Sektöründe Kadın Pilotların Görünmeyen Mücadelesi

Gökyüzünde Cinsiyet mi, Yetkinlik mi Konuşmalı?

Havacılık tarihi boyunca kokpitler çoğunlukla erkek egemen bir yapı içerisinde şekillendi.

Ancak son yıllarda dünya genelinde kadın pilot sayısında önemli artış yaşanmasına rağmen, özellikle business aviation ve özel jet sektöründe kadın pilotların görünürlüğü hâlâ oldukça sınırlı seviyede kalmaya devam ediyor.

Dünya genelinde kadın pilot oranı yaklaşık %5–6 seviyelerinde ifade edilirken, Türkiye’de bu oran farklı kaynaklarda yaklaşık %4–5 bandında değerlendiriliyor. Buna rağmen business jet operasyonlarında görev yapan kadın pilot sayısı çok daha düşük bir görünürlük taşıyor.

Peki bunun temel nedeni gerçekten “yetersizlik” mi?

Yoksa sektör içinde hâlâ konuşulmayan görünmez bariyerler mi var?

Özellikle özel jet operasyonlarında kadın pilotlara yönelik bazı önyargılar hâlâ tamamen ortadan kalkmış değil.

“Aile kurar.”
“Bu tempoya uzun süre dayanamaz.”
“Operasyonel şartlar ağır gelir.”
“Müşteri erkek kaptan tercih eder.”
“Esnek görev yapısına uyum sağlamak zor olabilir.”

Bu ve benzeri düşünceler çoğu zaman açık şekilde dile getirilmese de, işe alım süreçlerinden görev planlamalarına kadar birçok alanda etkisini sürdürebiliyor.

Oysa modern havacılıkta profesyonellik;
cinsiyetle değil,
yetkinlikle ölçülür.

Kokpitte belirleyici olan;
· uçuş bilgisi,
· karar verme becerisi,
· CRM yönetimi,
· stres altında doğru hareket edebilme,
· disiplin,
· liderlik,
· operasyonel farkındalık
ve emniyet kültürüdür.

Gökyüzü biyolojik farklılıklarla değil,
profesyonel standartlarla yönetilir.

Özellikle business aviation operasyonları dışarıdan yalnızca “lüks uçuş” gibi görülse de,operasyonel gerçeklik çoğu zaman oldukça dinamiktir.

Ani görev değişimleri,
yoğun standby düzenleri,
VIP operasyon baskısı,
esnek uçuş planlamaları,
uluslararası görevler,
yer operasyon koordinasyonları
ve insan faktörleri business aviation tarafında daha görünür hale gelir.

Tam da bu nedenle bazı şirketler kadın pilotlara karşı daha temkinli yaklaşabiliyor.

Ancak burada sorulması gereken asıl soru şudur:

Gerçek problem kadın pilotlar mı,
yoksa hâlâ değişmekte zorlanan eski sektör alışkanlıkları mı?

Çünkü bugün birçok kadın pilot;
eğitim,
uçuş disiplini,
liderlik,
teknik yeterlilik
ve profesyonel temsil açısından son derece başarılı performanslar ortaya koyabiliyor.

Sorun çoğu zaman yetenek eksikliği değil;
fırsatlara erişim eşitsizliği oluyor.

Özellikle:
· mentorluk eksikliği,
· network yapılarının sınırlı olması,
· işe alım önyargıları,
· temsil eksikliği
kadın pilotların business aviation tarafında daha az görünür olmasına neden olabiliyor.

Ne yazık ki geçmişte yaşanan bazı trajik olaylar da zaman zaman yanlış biçimde genellenebiliyor.

2018 yılında Başaran Holding’e ait özel jetin İran’da düşmesi sonucu iki kadın pilot dahil uçaktaki 11 kişi hayatını kaybetmişti.

Ancak havacılık kazaları;
· teknik,
· operasyonel,
· meteorolojik,
· organizasyonel
ve insan faktörlerinin çok boyutlu şekilde incelendiği süreçlerdir.

Tek bir trajediyi doğrudan kadın pilotlarla ilişkilendirmek;
hem havacılık emniyeti kültürüne,
hem de profesyonel analiz yaklaşımına aykırıdır.

Modern havacılık anlayışı suçlu aramaktan çok,
sistemleri geliştirmeye odaklanır.

Çünkü emniyet kültürü;
önyargıyla değil,
veriyle gelişir.

Bugün business aviation sektörünün ihtiyaç duyduğu şey;
cinsiyet temelli yaklaşımlar değil,
liyakat temelli profesyonel sistemlerdir.

Gökyüzünde önemli olan bir pilotun kadın ya da erkek olması değil;
uçağı emniyetli,
profesyonel
ve doğru şekilde yönetebilmesidir.

Yolcular için gerçek güven unsuru da pilotun cinsiyeti değil,
yetkinliğidir.

HAVTAP’ın savunduğu mesleki yaklaşımın temelinde de bu anlayış yer almalıdır:

· fırsat eşitliği,
· emniyet kültürü,
· profesyonellik,
· eğitim,
· liyakat,
· ortak mesleki saygınlık.

Çünkü güçlü havacılık kültürü;
önyargılarla değil,
yetkin insanlarla gelişir.

Belki de artık business aviation dünyasında sorulması gereken en önemli soru şudur:

Kokpitte gerçekten cinsiyet mi konuşmalı,
yoksa profesyonellik mi?

Gürkan BAL
Pilot
HAVTAP – Hava Taksi Pilotları Derneği